Nazwa tego kamienia pochodzi od greckiego słowa „topazos” co oznacza „poszukiwać”. Inna teoria mówi, że słowo pochodzi od nazwy wyspy Topasos (obecnie Zeberget) na Morzu Czerwonym (obszar występowania żółtych perydotów uznawanych wtedy za topazy).

Według kolejnej teorii „topaz” wywodzi się z sanskrytu od słowa tapas, co oznacza ogień (nawiązuje do pomarańczowo – złotej barwy).

Już w starożytności Grecy uważali topazy za kamienie, które dają siły. W Indiach noszono je nad sercem, by zapewniał inteligencję, urodę i długie życie, natomiast w średniowieczu topazu noszono na lewej dłoni – wierzono, że będzie zwiększał siłę woli i powstrzymywał gniew.
Topaz utożsamia się z mądrością i spełnieniem, symbolizuje odwagę w pokonywaniu lęków. Według tradycji, topaz jest kamieniem artystów i intelektualistów.
Topaz niebieski uważa się za szczęśliwy kamień osób urodzonych w listopadzie i grudniu.

Wielu ludzi kojarzy ten minerał, jako prosty, niedrogi, niebieski kamień. Są zaskoczeni, kiedy dowiadują się, że niebieski kolor topazu rzadko kiedy jest naturalny, a prawie zawsze spowodowany jest działaniem człowieka. Uzyskuje się go poprzez podgrzewanie bezbarwnego kamienia, aż do uzyskania niebieskiej barwy.

 

Niespodzianką dla nich jest również fakt, że topaz oferuje miłośnikom kamieni wielobarwną gamę kolorystyczną, zawierającą róże i fiolety, która dorównuje pięknym, nietuzinkowym szafirom. Topaz jest krzemianem, który w czystej postaci (niezanieczyszczony) jest bezbarwny.

Topaz jest allochromatyczny, co oznacza, że zawdzięcza swoją barwę obecności innych pierwiastków w siatce krystalicznej, zamiast barwy głównej. Domieszka chromu powoduje naturalny róż, czerwień, fiolet i purpurę w topazie. Niedoskonałości w budowie atomów w strukturze topazu mogą dać żółty, brązowy i niebieski kolor. Brąz – kolor, który jest wynikiem wspomnianego defektu w budowie – jest częstym wśród topazów, a co za tym idzie jest często mylony z kwarcem dymnym.

Al2O3
__________
(Ti) H3O3

wzór chemiczny niebieskiego topazu, składający się z podstawy pierwiastka (Al2O3) i domieszki (Ti)H2O3 odpowiadającej za niebieski kolor

Obecnie topaz ma wyjątkowo szeroki wachlarz kolorów, od brązu poprzez różne tony i nasycenia niebieskiego, zielonego, żółtego, pomarańczowego, czerwonego, różowego i fioletowego.

Skala kolorów topazów/źródło gemdat.org

Topazy są często określane nazwą pochodzącą od ich barwy – topaz niebieski, topaz różowy itd. W terminologii handlowej określa się je inną nomenklaturą np. topaz imperialny (ang. imperial topaz) jest rudawo – pomarańczowy do pomarańczowo – czerwonego i jest uznawany za stuprocentowo prawdziwy i naturalny, w przeciwieństwie do pozostałych, uważanych tylko za minerały z domieszkami. Topaz sherry – ma nazwę wywodzącą się od wina sherry – jest kamieniem żółtobrązowym do koloru pomarańczowego.
Kamienie w tej gamie kolorystycznej są często nazywane najbardziej cennymi do pomocy w odróżnieniu ich od podobnie wyglądających, lecz tańszych cytrynów lub kwarców dymnych.
Topaz jest również pleochroniczny, co oznacza, że może zmieniać barwę w zależności od wiązki światła przechodzącej przez kamień w różnych kierunkach.

Porównanie gamy kolorystycznej z cenami topazów można zobaczyć na stronie: https://gemval.com/chart.php?type=41

Ciekawostka: miesiąc temu do działu badań HRD w Antwerpii zostały przekazane dwa, prawie bezbarwne kamienie o masie 50,08 ct i 38,18 ct w celu potwierdzenia ich autentyczności. W rezultacie bryły, które przypominały diamenty, okazały się topazami. Topaz jest jednym z bezbarwnych kamieni szlachetnych, które imitują diament na rynku i może być łatwo z diamentem pomylony. Szczegółowe badania nad całkiem dużymi inkluzjami obecnymi w kamieniu ukazały obecność typowych, dwufazowych inkluzji w topazie, które zazwyczaj nie są obecne w diamentach. W wyniku szeregu przeprowadzonych badań które wykazały oktahedryczny kształt w danych kamieniach, wydaje się być oczywistym, że forma kryształu topazu została zmieniona i wyszlifowana aby ukazać typowe dla diamentu linie i strukturę wzrostu, po to, by oszukać potencjalnego nabywcę. Na całym świecie coraz więcej topazów jest szlifowanych w sposób aby oszukać potencjalnych nabywców surowych diamentów.